Uama hmang tura inbuatsaih

Mahni pian leh seilenna ram ka chhuahsanna hi kum-6 a lo tling dawn der mai a. Hmanni chu groups mailah Nl Zopuiin leiletlo thlalak a rawn dah a, ka lung a ti leng hle a, he thu hi ziah ka chak ta tlat a ni. Kalay leh Kabaw-ah chuan tun ang hunah chuan, sumdawng mite’n Uama hmang hman turin tum engzat nge ka zin ang? tih an ngaituah a. Ar zuar hoin Masi leh kumthar a zawrh tur ar khawte fangin ar an khar a. Leiletpa ho lah Uama hmang hman loh hlauin nasa tak a tran lain buh an seng a. Thalaite pawh pocket-money tur tuakin buh zei, buh zah leh thil dang dang hna zawngin an buai laih laih thin a. Bazar thawmhnaw zuarte an lun hunlai tak a ni a, puanthui ho in daihlo hun lai tak a ni a. Puanthui lun deuh phei chu tlaivar deuhthaw ten puan an thui a. Uama hmang turin a tua te pawh mai, kan in buaisaih hlamwm thin a. A bikin leiletlo nei ve kan ni vangin leiletlo ka hmu chuan ka nun hluite min thlir kir tir a, lung a va leng tak em.

Zoin photo

Naupangchhia kan nih lai kha chuan, buhban vui la hmin chiang lo, la dup deuh kha kan thliak a, buhchangper siam tur atan kan hawn thin a. In kan han tleng a nu leh pate’n thirbel saah min kan sak a, an han deng fai a, an thrap fai hmasa sa mai kha kan lo ei a, buhchangper hring nghal mai, rimtui ham ham, ban deuh chek chek han ei kha chuan, eng dang kha kan ngai bik lo. Buh zeina hnuah ippui nen buhtro kan lo zawng ve a, kan hmuh tam chang te khan kan va han hlim ve thei teh reng e. Buhchangkuang kan thliang a, hamrik kan siam a, akuang lian deuh, a te deuh te kha kan thliak a, akuang len leh tet a zir khan a ri kha a dang ve a. Ri hrang hrang kan duh vang khan buhchangkuang a len dan hrang hrang kha kan thliak a, a chang kiang kan han hmet  keh deuh a,  a hmawr tawn ve veah kan vuan a, kan han nawr a, akeh lai kha a rawn kul tliak  sak mai a, kan han ham chhin a,a rik that theih loh kha chuan, ” A kaw chhungah a ek a awm anih hi”,kan ti a, kan hawlh fai hnuah kan ham ri tliar tlair mai te kha va nuam thin tak em.

Photo by Zopuii

Hruih chil leh buh chil lai vel a bawngtawlailir khalh emaw chuan emaw te kha nuam kan ti em em a, a hun lai kha chuan motor kan ngai bik lo. Buhpawl a chen vel te kha thak sup sup khawp khan kan bingbilailet vel a, inbual mang lo khan ka mu thak leh sup sup thin a, tui tak chuan kan muhil ve thei zel a. Bial chhungah kan tei kual a, chaihte(sazu tetakte) leh sephung/chep lai tur kan zawng kual a, chaihte kua han lai a, an hlet atang a an tlan chuak han um nak nak te kha nuam kan ti em em mai a, tunlai naupang games khel ho aimah khan kan hlimpui zawk awm e.

Photos by Zopuii

Kum-12 ka lo nih ve kha chuan, bawng enkawl leh eirawngbawl,tui chawi, thlai hnah/rah sih leh lawh kha kan ti ve thei tawh a. Kan lo hi Tuivar ral, Tlangzawl leh Vaphai khaw lu Hanta(Kawl khua) thlen hma si, tuivartlang hnuai a awm a ni a. Ka pain mual min liamsan tawh vangin ka ute hoin lei an let a, tun ang hunah hi chuan school chawlh a piangin loah  a hmei apa a feh angai a. Kan lo hi Tahan atang Miles-3 vel  a hla a ni a, mi aiin tui kan hmu har thin vangin buh seng pawh kan tlai deuh thin a. Rultuha hi a tam em em mai a, buh zei leh hleih(Buhphal tel lianpui) tel vel te hian fimkhur a ngai hle a, rultuha hi hleih hnuaiah an lo awm duh khawp a. Vaukam zawhtefu kar a behlawi kan tuh ho kha enkawl ngai loin an thang duang tha ve em em thin a. Tun ang hun hi chuan behlawi-rah paikawng khat khatin lawh tur a awm thin a. A upa lamin buh an zei laiin, behlaui-rah zawrh tur kan lo lo ve char char thin a. Duhkhawp ngah hnu kha chuan, bui kua te kan han lai thin a, bui kaw laih hi ka beidawng zingkhawp a, a kua hi a inzawm deuh vek vangin nileng pawh hian lai ila hlawhchham chang kha atam thei khawp a. A nuam kha kan ti ve hrim hrim a, thlansa phul kai khan kan lai leh ngei ngei thin a, tih fuh changkha chuan kan man ve leh zauh zauh thin a.

December thla a chuan kai meuh chuan exam kan zo ve tawh a, lo a riah te kha nuam ka zawk thin a. Hruih & buh chil hi nuam ka ti thei em em a, keimahin zinglam dar-1am thleng te bawngtawlailir chhawrin ka chil thin a. Hruih chil zawhah pawl buk ngei maiah han mut te kha nuam ka ti ve em em mai a. December-20 vel hi chuan lo nei tam zawk chu an pawltla fel vek tawh a, keini tuivar ral lam chu kan buai lai tak a ni thin a.Uama hmang hman loh hlau reng rengin thlaivar deuh thaw te khan buh kan chil a. 1988 kum meuh kha chu ka ute hoin theitawp an chhuah pawh khan December-24 tlaivar zan pawh khan kan buh kha kan la phur zo thei lo a. Mi naute chu thawmhnaw thar nen tlaivar turin an phu suai suai tawh a. Ka ute buh phur chhek-In a chhun luh tur nghakin Inah ka lo awm char char a. Ka nu lah chuan, ” I u a lo thlen chuan lir hi nangman lo-ah i khalh kir leh ang a, naktuk zingah i u-in buh a rawn phur haw ang a, nangin thlam i lo nghak a, ruaitheh zawhah an rawn kir leh dawn ania”, a ti si a. Ka ute’, kumpui linglet a, rim tak a an hna thawh chu ka khawngai ve hle a, Masi hman ve ngei a chak a ni tih pawh ka hre reng a, mahse, Masi tlaivar leh thawmhnaw thar hak lawm rual tan chuan, ram a va awm daih chu a peihawm lo khawp a. Hreh deuh chung chun zanlai dar-12 ah chuan kan in a tang kan lo lam pan chuan ka in khalh chhuak a. Veng tin maiah chuan, T. Lalengzauva Masi hla hi an play re tluk tluk mai a, tlaivar thawm hlir mai hi bengah a cham a. Thanglui ka pelh meuh chuan a khawhar thlak leh zual a, mihring hmuh tur an awm tawh si lova, a thim ropui mai si a. Ka chhuah dawn khan ka nu hian min thlir liam vawng vawng mai a, min ngaituah ve hle tih ka hria a,a tul miau si vang a kal ka ni bawk si a. Varte leih ka pel chiah chu pa-1 hian,”Vala lo ding teh”, a rawn ti deuh chhur chhur a, “Chhawrtiang chauh ka keng si a, engtin nge aw ka tih ang?”, tih ka ngaituah buai ru ve hle a.”Tute nen nge in rawn kal, mi dang i hnungah an rawn kal em?”, min ti a, “Ka ute ho ka hnungah an rawn kal mek”, ka ti ve hmak a. “Tu nge i u?”, a ti leh a, min zuam ang tih ka hlauh vangin, “Kapmarama” ka ti a, heti hunlai a Tahan insual peih tak khaw dang ho pawn an hlauh em em chu Kapmarama (maram tih hi Tahan trawngkam a ni a, inti cowboy, pawisak nei lo tihna angvel a ni) a ni a. U Kapa hi ka u ti ve thei tho chu ka ni a, ka pa dam lai a kan lo lettu ber a ni a, a ruih em em lai pawn ka nu leh pa a hmuh chuan ngil tak a kal thin a ni a, kan unau pawh hi naute en a min en, min duat em em tu a ni. Kapmara ka tih takah chuan a zam deuh a, aw nem deuh chuan,” Khawngaihin hei ka thianpa hi a rui lutuk a, a kal thei tawh si lova, hetah a mut chuan a vawt si a, a thi mai ang. Vaphai khua kan ni a, kan khua thleng min thlah la cheng-100 ka pe ang che”, min ti a,”ka hmanhmawh naktuk Masi hman hman loh hlauin buh phur tur kal ka ni a, ka tlai khawmuang hman lo”, ka tih pawh khan trawng mawlh mawlh pah hian a thianpa leh a thirsakawr chu ka lirah a hlang kai a. Tlangzawl khua kan va thlen chuan kawng sirah meilum an lo ai a, tah chuan min din tir a, athianpa leh a thirsakawr chu a hlang thla ta a. pawisa chu min pek a tum a, a tullo ka tih pawh khan ka lir kha a dawm ding tlat a, a thianpa kekawr hnung ip a mi chu a rawn phawrh a, ka lirah chuan a rawn dah a. Ka kir leh a, kan lo lam kalna tur kawiah chuan ka kawi a. Varte pelh atang kawi a ngai a, tuivar lui kai a ngai bawk a, a thim mai bakah tlangsam buk leh lungkhawkrawk kha a tam ropui mai si a. Buk kar velah hian kawlkeite/uiral te hi an awm ve thin a, ka tawng fuh ang tih ka hlau ang reng khawp a.

Kan thlam ka thlen meuh chuan zinglam-2:30am vel ani tawh a, ka u nen chuan buh kan rut nghal a, lirah chuan tang-30(tin-60)  kan dah zo a, kan mu ta a. A tuk zingah ka u chu var hmain a tho leh a, lir chu a khalh haw a. Tukthuan tur chu kan thlam chung a zam mai-rah ho chu ka lo a,changkhate ka veh a, behlawi-rah ka lo a, ka siam mawlh mawlh a, chaw ka han ei chu, In lamah chuan arsa leh vawksa chhum pawlh an ei ngei dawn tih ka hre si a, ka lung a chhe ang reng khawp a. Tlailam Masi ruai threh hun a lo thleng a, Tlangzawl leh Vaphai khua lengkhawm thawm chu a na hle a. Loudspeaker,aluminuim tlangarh chi hman hun lai kha a ni a. An khuang ri leh an zai ri chu kan thlam lamah thliin a rawn beng vangin a ring hle a. Ruai an han theh tan dawn a,”Aurinna nen chuan naupang ho kha he lamah rawn kil ru, a chek hang tunge duh?, An ni ho kha sa an nei lo a nih kha, ete..etc..”, tih vel a an au thawm te chu ka tan chuan a thinrim thlak em em mai a. Ka rilru te te chuan, “An loudspeaker chu ka ban phakah awm se chuan ka vaw chhe vek ang mawle”, te ka ti vel thul. An au thawm chu min awhsik nihian ka hre ber a, ka thin hi a ur em em mai a. Ka mitthlaah chuan, “Kan kohhranah ka thiante ho chu hlui-2 kha an phah zawm ang a, ruai an kil ho leh laih laih ang a, a kawchhung te kha an han inchuh vel ang a”, tih chu a lo lang a, lung hi a awi thei mawlh lo.

Ril lah a lo tam ve tawk nen, Masi ruai theh ve theilo thin ur nen chuan ka u, lo kir tur pawh chu rei ka ti khawp a. Tlai-5.30pm velah a rawn thleng a ruai chaw leh sa min rawn ken a, keimahte chuan ka ei ve malh malh mai a, tram tawk bawk a, tui chu ka ti hle a ni. Chaw ka ei kham a, buh la awm chhun chu kan rut leh a, kan bungbel leh mutbu te chu lirah kan hlang a, kan haw ve ta a. Kawng lakah ka rilru a lian ber chu fai tak a inbual a, Masi thawmhnaw thar hak a, lenkhawmna lamah kal a, ar sawhchiar va siampui a, tih fel hnuah Zodi, Wentlight & Nguihninsi Video hall-ah a film tha ber tur a rinah video en ila, en zawhah tlaivarna lamah kal a, thiante nen sawhchiar vil a, a ei hunah a semtu leh a sengtu a tang kha ni ber mai a. Lungkham tur dang vak kha la awm hek lo, Vaphaipa ka phurna man kha cheng-10 hi a lo ni a, ka nu min pek nen chuan cheng-25 vel chu ka nei a, a hunlai chuan tam ve tak a ni a, rilru a hlim ve em em mai a ni. In ka han tleng chu buh kan rut sawk sawk a, kan hanin singsa fel a, ka inbual sawk sawk a, ka thlakhlelh em em, ka Masi thawmhnaw thar chu kan phurh a, ka hlim dan kha sawiin a siak lo, thlam ka nghah lai a ka thinurna zawng zawngte chu khawnge an awm pawh hriat an ni tawh lova, len chhuah kha ka chak zek zek tawh mai a. Kan kohhran chu Masi zan hi naupang leh thalai a tlaivar peihte tan, nuho hian ar-5 te an thawh sa thin a,ICB mihlim kohhran tih takah, nu leh pa pawh lengkhawm tlaivar zak zak hi an tam thei khawp a. Mihlim ho zingah thlarau tla tha deuh chuan vawk te, bawng te ka thawh ang an ti a, Masi leh kumthar te hi kan hman zawm zak thin mai a, sa chu kan hnianghnar ve thei fu. Panlai hunte chu, hlim takin kan lo hmng thin a, upat hnu hi chuan lungkham tur leh ngaituah tur apui hi tam a, panlai hunte kha a va ngaiawm thin tak em.

Karhla lenrual duhte leh chhungte, tunang hunah hian in va ngaihawm thin tak em. Chung Pathian zarah Uama hmang tur a inbuatsaih mekte, in awmna hmun theuhah dam leh hriselin , hlim leh lawm takin inbuatsaihin; LAL pianchampha chu hlimin lo hmang tur che uin ka duhsakna ka hlan a che u.

Eng mihring nge i nih?

1992 pawl-9 ka zir lai hian, kan leiletlo sawrkar-ah tihluihnain buh min chhun tir thin a. Ka pain mual min liam san hma avangin , ka pa aiawhin ka kal thin a. Burma sawrkar chuan lo 1-acre ah hian buh tang-100(Tin-200) chhuak ngei ngei turin an chhut a, a lei a tha emaw a chhia emaw tui a hmu tha emaw thalo emaw, Tang-100 a chhuah pawn chhuah loh pawn 1-acre ah buh tang-12.5(tin-25) hi chhun ngei ngei tur a ni a. Buh man hi a pawnah tang-1 Ks/-1,000 a nih laiin sawrkar chuan Ks/-250 lek ten min lei sak thin a. Heng leiletpa ho buh an leina tur hi sipai lal ho leh mipui zing mihosa ho inkawpin, mihosa ho hian sum an tum a, a hlep hi an in zahsem thin a ni. Buh phun hun lai vel hian, tihluihnain lo neimite an ko khawm a, buh chhun tur hi aman zat ve an pe a, hming an sign luih tir thin a, pawltlak hnuah buh chhun kim hunah a zatve hi an pe thin a, a chhung kim theilo chu lungIn/tanInah te an tan tir thin a ni. Mithenkhat phei chu an lo te pawh a laksak thin a ni.

Heng boruak vang hian leiletpa tan harsatna namen lovin an tawk thin a, lo thatna tur leichi leh thil dang lah sawrkar atang lei tur a awm mumal lova. Leiletpa ho tan a, leichi an zawrh tur ho lah a pawn lamah man to zawkin an zuar ru vek zel a, a pawnah mimal hoin to tak takin an zuar a, leiletpa ho thawhchuah atang lei ngam chi rual a ni thin lova. Ka pa dam laipawn khua a kheng a, kan lovah tui khung tur kanneih loh vangin buh seng tur kan nei lova, sawrkar a buh chhun tur chu kan chhung thei lo a, an sum min pek kha pek let lah an duh tawh silova. Ka pa chu thla-6 chhung lungin tang turin an man a, hnarum thawh chuan thla-3 chhung tan tur a ni a, ka pa pawh rawra chhuin thla-3 chhung a tang ve tawh a ni.

Kan lo hi Ngawn Pyn Khong Gyi bial a awm kan ni a. Min bialtu officer pa-1 hi Tahan a kan Mizo pui ngei mai a ni a. Buh chhun tur chungchangah min ko fo mai a, an Inah trum-2 lai ka kal tawh a, a hotu lam ho an rawn kal ngai meuh lova, an tiam hun bi diktakah ka thleng thin a. Darkar-2 chuang te ka nghak thin a school kal a ngaih vangin ka nghak chhuak zo lo a, ka haw san thin a. Trum-3na min ko leh a ka kal leh a, darkar-1 chuang ka nghah hnu chuan a hotu lam ho chu an rawn tleng ve trawk a. Tihluihna a hming min sign tir a, sum pek turte min pek hnu chuan haw mai ka tum a, sum min dil ta a lawm. Sawrkar danah khang sum dil kha a awm ngai lo tih ka hre chiang ve bawk nen, an mahni ka nghahnaah hun tam tak ka seng tawh nen, tihluihna a hming min sign tir bawk nen, ka thinin a tuar ta la a. “Hlawh neiin hna in thawk a, in tiam hunah in rawn thleng ngai lova, sum min dil hi ka pekna chhan tur che u a awm lo, ka pe thei lo che u”, ka ti a. In neitupa chuan, ” Eng mihring nge i nih a? midang zawng zawng pawn an pe a, i pek duh loh?”, tihin min vo a. ” A nih leh he sum hi sawrkar hriatpui a ni em? Receipt men pek dawn chuan ka pe ang che u”, ka ti a. A hotu lu lam ho chu pawisa chu pek ka tum a, receipt pek tur an neih loh vang leh min pek ngam loh vang chuan an la ngam ta lova. Ka Mizopui ngei mai chuan, “Engmihring nge i nih? chuti khati…”, ti chuan mi vo hrep mai a. Helaia, “Eng mihring nge i nih?”, min tih hi ka rilruah a cham reng a, heti hunlai hi chuan ,”Eng mihring nge i nih?”, min titu hi ka ngei rilru hle a ni. Sum chu pe lovin ka haw a, ka nu hnehah an lo dil leh tho a. Hemi kum hian kan bial a hnathawk ho zawng zawng chu a lu ber atang a hnuailam thlengin an thil tih dik tawk loh vangin an hna a tang an ban fai vek a ni.

Hun a liam zel a, a khat tawkin , “Eng mihring nge i nih?”, tih kha ka rilruah a rawn lang leh thin a. Ka hun kal tawhte k thlir leh a,”Eng mihring nge ka nih?”, tih chu ka in bih chiang thin a, ka thil tih thalo te leh thil tangkailo te chu ka chhui let a, tih awm tur ka tih loh te chu kan thlir kir a, insiam that nan ka hmang phah thin a. Thil thalo leh thil trangkailo ka tihtur lak ata nasa takin min ven phah a. Ka nunkawng min siamtha tu a lo ni zawk hlauh a ni tih ka hmuh chhuah hnu chuan, “Eng mihring nge i nih?”,min titu chungah ka lawm hle zawk a ni.

Ka naupan lai a min hmusit a min trawngkhum thinte kha tawrh a har ka ti thin a. Mahse, khang min hmuhsitna trawngkam a vang khan zirna lamah, nunphungah nasa takin min hmusittute khum ngei tumin tumruhna min siam sak a. Minhmuhsitna trawngkamte chu ka tan malsawmna, minti hmasawntu a lo ni zawk a, tunhnuah hian an chungah ka lawm tak zet a ni. Inhmuhsitna hi khawvela ka thil huat berte zing a mi a ni a, mi hmuhsit hi ka nei hran lova, mi ngaisan em em pawh hi ka nei lem lo bawk. Ka ngaidan mawlte chuan, inhmuhsitna trawngkam hi ball mahni zawn a vawm ang hian ka ngai a. Kan ball vawm chu kan vawm nat poh leh a ting let chuan min perna ting dawn a ni tih hi ka hmuh ve dan a ni a. Ka naupan lai a min hmusit a mintrawngkhumtute pawh; kan lo puitlin hnu deuh chuan an trawngkam ting letin aperh nat vang nge ni dawn min be tha ngam mang lote pawh an awm a ni.

Awle Zofa lenrual duhte u, diknaah i trang ngam em? Hmusitna chu tharumin em ni i thungrulh dawn? Insiamthat nan i hmang ngai em? Eng mihring nge i nih? tih chu han inbih chiang teh le.

Fiamthu lawrkhawm

Khualzinho

Khualzinho kha chawdawrah chawi eiin an chawl a, an khua an in zawt den den a.

A: Ka pu nang khawi khua a awm nge i nih?

B: Darkhai

A: Ka pu nang teh?

C: Avuakna

A: Ka pu nang teh?

D: Vanbawng

An zinga zurui pa-1 chuan:

I va rawn tla hla ve ka perh pawp mai tur che ania!!

A: Ka pu nang te?

E: Sateek

Pa-1 chaw ei lai chuan: In tenawm mai mai e! Mi chaw ei lai a!

Chhiarkawp thiamlo

A: Thiana 4+5= eng zat nge ni ang?

B: School ka kal sang lova, chhiarkawp lam chu min zawt lo mai rawh ka thiam lo.

A: Anihleh Zu um-4 leh um-5 belh engzatnge?

B: (Rang fahranin) Um-9 mawle.

A um zawng chuan hre rap.

Virgin lutuk

Chinese ho hmanlai a an inneih chuan zingah mo leh moneitu pa te ve vein inneite khum hi an va en a, mo a virgin nge gin lo awngphahah thi a awm leh awmloh an en thin a. Pa-1 pawh a fanu pasal nei tur kha, a fanu kha a hirha ve angreng si a, a virgin loh a ring deuh a. Zanah mo leh moneitu mutna tur awngphahah pentui sen a rukin a va leih a. A tukzingah moneitu pa nen an va en chu pentui pawl zawk a lo ni si a(Zan thimtham karah pentui sen emaw a tih kha apawl zawk a lo ni a), a tih ngaihna hrelo chu, “Ehee ka fanu chu a virgin lutuk a, a mit(gallbladder) thlengin a keh a ni hi”, a ti ve thauh.

Palian dawizep

Khaw-1 mihuaisen pate takte hi, palian deuh chakdeuh nen an intithiam lova.

Pt : Lian viau mahla ka hlau lo che a nia( Tih pah chuan a darin a dulah a nek deuh khar khar a)

Pl : ( Ngamloh nih kha a tlawmla ve bawk si a, a ngam chiah bawk si lova) Keipawh te via mahlah ka hlau bik lo che a nia. ( A ti leh ve thur thur)

Isua hrelo leh Richart-a hrelo

Sap thiandun pa-2John leh James hi an awm a, John-a hi Christian sakhawmi tak a ni a, James-a ve thung chu sakhaw nei lo a ni a. John-a hian a thianpa James-a hi inkhawm tur hian a sawm ve fo a.

John : James khawvel chandamtu Isua hi i hria em?

James: Hrelo

John : I hre reng nang, Inrin zan leh Pathian ni zanah inkhawm ka sawm a piang chein kal duh hek lo che.

James: A nih! nangteh Richart-a i hre bik em ni?

John : Hre nang tunge a nih a?

James: I hre reng nang, Inrin zan leh Pathian ni zan a piang i inkhawm ziah a, i inkhawm hlan a, innu lo awmpuitu mawle.

American president pateber

American presidents zinga pateber James Madison hi, a pate thu hi an sawi laih laih thin a. Thingtlang khaw-1 a nu p-1in hmuh tumin White House-ah a va kal a.

Nu: Ka pu kan president ka hmu thei ang em?

Vengtu : Ka pi a hmuh theih loh

Nu: Ehee!! ka rin aiin daihin a pete a ni maw?? hmuhtheihloh khawp khawpin a ni maw, a lo patet a?

Dawn thui

Tupa : Ka pu nimin khan Armstrong-a te thlaah an lawn a sin i lo hre ve em?

Apu : An va nihlei mai mai e aw! Thingkungah te, inchungah te lawn mai mai zawk se la, rawn tla palh sela, ka kawmcharah hian rawn tla se, sawrkar lamah thubuai te ka neih phah dawn a sin. An va aa mai mai ve aw.

Mithi khuaah an intawng

Pa-1 a nupui-in ngaizawng a nei tih a hria a, a uire ngei thin a ni tih pawha ring a. A takin a la phawk lova. Ni-1 chu office kal tur ang deuhin a chhuak a, thingpui dawrah a chawl khawmuang a. Rei vak lovah a rukin an in lamah an nu enthla turin a kir leh a. In a va thlen chuan an nu chu a lo chik hnar hnar mai a, kawngka a hawng thut a, pindan lam chu a pan nghal a. Mahse, tumah a hmu tereng reng lo mai a, an nu chauh chu a hmu a, amak ti lutuk chu lungphu chawlin a thi a. Tichuan mithikhuaah a thlarau chu kal ta a. Mitthikhua a thlen a rei vak lovah pa-1 hi a rawn thleng ve a.

A: Thiana eng tia thi nge i nih a?

B: Kan nu a uire thin a, office kal tur ang deuhin ka awm a, kal lovin kan nu ka enthla a, pindanah a ngaizawngpa nen an awm tlang ngei a, an thawm pawh ka hre vek a. Mahse, ka va lut chu kan nu chauh ka hmu a, inchhung zawng zawng ka zawng kual vek a, ka hmu silova, mak ka ti lutuk a, lungphu chawlin ka thi.

A: Eee! freezer chhung en la chuan tah hian kan inhmu lo tur a nia.

Motorbike chuang chungin an inkai

Thiandun zurui pa-2 hi zanah kawng an kal laiin motor a rawn tlan a,

A: Thiana khi motorbike-2 a rawn tlan a laiah tak  lo kian rawh.

A thian pa chuan a lai atak chuan a lo kiana, motor chu a tlan chak vak lova kawng sirah a su perh nawlh a, a rawn tho tuah tuah a.

B: Chumite thiandun chu an va inkawmngeih awm e, motorbike chuang chung ten an la in kai ka ti.

Formula thar a hmuchhuak

Chemistry zirlai tlangval-1 pawh, a zirlaiah a tui hle a, Formula thar pa-1 tal hmuhchhuah ngei ka tum ang a ti rilru a. Nasa tak a beih hnu chuan Formula thar chu hlawhtling takin a hmuchhuak ta a. Chu chu hei hi a ni: Ka thaw + Ka mawza = Ka vawih

Meisipai

Hmanlai deuh hian khaw-1ah hian padarben deuh meisipai -1 hi a awm a. Chung hunlai chuan sana nei hi an la awm mang lo a, darkar tin hi meisipai-in dar an vaw thin a. In kang a awm chuan dar hi rang takin an vaw char char thin a. Ni-1 chu dar rang tak main a vaw ta chiam mai a, an khaw pum buai ta a, “Khawilaiah nge In  kang a awm a?”, tihin an rawn zawt a,”In kang a awm lo, ni-3 chhung ka ram vak dawn a, ka dar vuak tur ka vaw lawk sa a lawm”, tihin a lo chhang.

Hmichhe lutuk

Rukrukhmang-1 hian in-1ah a lut a, inchhung leh pindan vel chu cheng/pawisa/sum ruk tur zawngin a hai chiam mai a, lekhabu kar vel te chu a keu kual vel a. Chutilai tak chuan, ineitupa chuan khum chungah mu chungin, “Vala zawng zawng duh suh keipawh nachinah ka zang hrep tawh ka hmu zo lo a ka mu mai mai a ni hi, hmu ila chuan zu in turin ka chhuak daih tawh ang”, a lo ti a. Rukruk hmang chuan, “Hmichhe lutuk mai”, ti bul bul chung chuan a chhuahsan.

Nausen Baptist

Kohhran-1ah hian nausen piang thar an ngah khawp a, an pastor chuan Sunday chhun inkhawmah a baptist a lawm. Nausen baptist tur kha an tam ropui mai si a, hmanhmawh tak chuan, “Pa leh fapa leh thlarauthiang hmingin ka baptist a che”, tih pah chuan nausen lu chungah kut nghatin tui chu a thlawr zung zung mai a. Inkhawm ban chuan nu-1 chuan, ” Pastorpa nachin a i bapist kha ka nau lu a ni lo a nia”, a rawn ti a, pastor chuan, ” Awww! a dup ka ti reng a!!”( A nu hnuteah a lo baptist niin)

I chawi thei

Thiandun inkawmngeih tak mai, zu duh ve deuh hi an awm a. Engemaw hlekah hian, “Um-1 i chawi thei”, tih hi an ching khawp a. ” Nula-1in chhelo a ti che um-1 i chawi thei”, “Naupang hoin insual ahua an ti che, um-1 i chawi thei”, etc..etc.. tih hi a ching dun khawp a. Tumkhat chu, vaduathlak takin a thianpa chu zawngtrah kung atang a tla a, nikhaw hreloin a awm a, a hriat velleh a thianpate in chu a pan nghal a. A thianpa thidang reng mai chu, trap chung chuan, “Thriana ngahnge tihian min awmsan ni, keimah chauhin em ni tlailamah vengmawng hmeithai In ka kal dawn? Harh teh! harh teh! Um-1 i chawi thei”, a la ti talh.

Zu thing rim nam ngai lo

Thianzaho an ti ti laih laih a, “Rakzu hi a in a nuamin a ruih hi a nuam viau nan a, zing lam a thing rim nam hi chu a rim a chhe ve thei mawle”, an ti a. An thian-1 chuan ,”Keichu a thingrim ka nam ve ngai lo reng reng”, a rawn ti a. An thian dangte chuan, “Kan va awih hlei lo e aw, i in ve ziah a, a nam hrim hrim ang”, an ti a. A nih lah chuan, “A thingrim nam hman lek lovin a thar ka in zel a lawm”, a ti fel et.

Ka lungkham pakhat ka pal tlang

Interview, duhtakte hmangaithu hrilh & exam ang chi te hi thinphu hi a rang duh hle a, ngai a nei hi har tak a ni awm e. Ka Final Practical Assessment Five Course Menu chu a tak a tih- Ni a lo tleng a, a tua te pawh mai chu kan zam deuh vek mai a. Thinphu chu apangngai hleithei lo a, huphurhawm ve tak ani a.  Kan zirlai Cookery & Culinary Arts hi eiin siam dan leh cheimawi dan chauh emaw kan zir dawn ka ti a, zirtura pui a lo tam khawp a. First Aid certificate, Fire Safety Certificate, Food & Safety Certificate & Nutrition Knowledge Certificate te hi lak vek a ngai a. He certificate lak loh chuan  kan pass thei lova, kan zir ve vek a ngai a ni.

Practical Assessment hi trum-4 neih a ni a, Pathian zarah atrum-4 hian ka la pal tlang thei zel a. Theory Exam hi trum-2 nei tur a ni  a, trum-1 chu Pathian zarah ka pal tlang thei a, Final a la awm a, eng tak ang ang maw?Asignment project har sa ve tak hi trum-2 neih a ni a, trum-1naah hian (1)Food Costing & Food requirement, (2)Research(eiin chi zing mi thil hming lehkha min pawh tir a chumi thupui chu kan hmang) leh (3) Food safety , Health & Safety a ni a. Trum-2 hi chu a hmasa ang loin duhthlan thei tur min pe a.Kitchen Designing-ah hian mahni Restaurant hawng tur ang a in ngai tur a ni a, mahni Kitchen tur chu a lem ziah vek a,a tul ang tur zawng kha kan telh a ngai a. Menu tur ziah a ngai bawk a, Menu a ziah tur hi Hors d’oevre tur recipe-5 min pe a, Soup recipe-5, Entree recipe-5, Main Course recipe-5 men pe a, heng zing a mi hi a inmilh leh inrem tur hi pa-1 threuh thlan tur a ni a. Dessert erawh mahni duh duh a siam thei ve thung a ni. Heng kan Menu a chuang tur zawng hi engzat man nge a nih chhut chuah vek a ngai a, Food Costing & Food Requirement hi a awm leh a. He kan menu a mi ngei hi Final Practical Assessment-ah kan siam a ngai a ni. Research tur hi thupui: Lactose Intolerance, Coeliacs Disease, Low Cholesterol diets, Sodium Intolerance, Food Allergy Sufferer & Vegan Diet te a ni a, heng zingah hian pa-1 thlan tur a ni.

Kan zirlai hi chhiarkawp lam te, Engineer ho zirlai ni awm tak te, Doctor ho zirlai ni awm tak te, Mei sipai ho zirlai ni awm tak te kan zir nuk mai a, a chang chuan a luhaithalk thei khap mai.

Kan Final Practical Assessment tur hi, a endiktute hi pawnlam mi Industry Chef hming thang tak tak te an ni a, min vengtute hi kan zirtirtute an ni ve thunga. Kitchet chhungah dawhkan, Freezer te hi Number pek a ni a, kan luh hmain lehkha min pawh tir a, kan pawh fuh mi number khan kan awmna tur a ni a. Kitchen pawn lamah dawhkan puanvar phah seipui a awm a, tanchuan number a awm leh thliah thliah a, kan number zawn threuhah khan kan eiin siam kan va Present-na tur a ni a. Dawhkanah hian kan Menu leh thil chi hrang hrang a chei mawi tur a ni.

Darkar-6 chhung hun kan nei a, Kitchen kan luh phat a tang kan uniform hak dan leh kan sam a uithla em, uniform a thianghlim em, a chuar em,etc.. ? en dik vek kan ni a. Khangah khan mark min pe vek a, ka thil siam leh kan dawhkan vel a thianghlim tawk em ? mei kan control dan a dik em, kan chem hman a dik em, chem kan hman dan kan zei em? tih ang chi zawng zawng min en dik a. Darkar 3.30 hi engkim rem fel leh inbuatsaihna hun a ni a.Ei tur kan siam hi mi-2 tan tur thleng-2 zel a siam tur a ni. Chumi zawhah chuan,a hmasa ber Hors d’ouvre kan siam a,30-minutes chhunga siam zawh tur a ni a, 30-minutes a nih hma hian present ngei ngei tur a ni a, a pelh hnu a nih chuan kan mark a tla ang.

Hors d’ouvre hi Thai Fish Cake ka siam a.

Tichuan, thleng-2 kan va present a, thleng-1 a mi hi endiktute’n a tem chhin a, mark min pek zawh vel leh min vengtu kan tutor ten an ei ban thleng chu min rawn pe let a. Thil dang ho pawh 30-minutes chhunga siam a, a hun tak a, va present tur a ni a, minutes-30 dan zelah present tur a ni.

Soup-ah Tomato & Basil Soup ka siam.

Entree-ah Nicoise Salad ka siam.

Main Course-ah Pork Fillet Smorked, Rice Pilep & Vege ka siam

Dessert-ah Pear Poached In Wine ka siam.

Salad & Dessert thleng tih loh chu thleng dang hi a sa tur a ni a, kan hman hmain Oven-ah kan dah sa phawt a ni. Kan eiin chei dan hi mark hmuhna chikhat a ni a, Garnishing hi uluk hle a ngai a, Sauce kan siam pawh hi uluk hle a ngai bawk. Thleng berh leh bal a awm pawn mark paih a ni a, uluk a ngai hle a ni. Ka present zawh vek a, endiktute hnenah kan kal a, min feedback a, chumi zawh chuan kan bungbel hman zawng zawng sil fai a, kitchen tih thianghlim vek tur a ni a , 30-minutes hun ka nei a, kan hun nei chhung a tih fel loh chuan min vengtute hian kan mark an peih thei bawk a ni. Thla ka lakna velah hun ka hmang tam deuh a, kitchen tih fai ka tlai phah a ka mark peih then a ni. A tam zawk chu kan thlai deuh vek.

Kan singsak zawh chuan kan in thlak a, min vengtu kan Tutor hnenah kan kal a, a niin min lo feedback leh a, kan mark hmuh zat min hrilh nghal a, ka pass tih ka hria chu ka va lawm tak, ka lungkham em em pakhat chu Pathian khawngaihna a zarah ka ka pal tlang ve ta der mai. Ka hmabak Theory Exam hi eng tak  ang ang maw?

Lunglen dan tur ka thiam lo

Vawiin chu kan veng velah kan tei kual vel a, kawng sir leh mi huan a mi pangpar mawi tak tak a lo par vul chuk mai a. Ka rilru-ah chuan,”Favang(Spring) a lo thleng leh ta der mai, pangpar te pawh an vul leh chuk ta”, ka ti rilru neuh neuh a. Ka pian ka seilenna ramah kha chuan ,Favang a lo thlen kha chuan, ” Bar/ber thla kan lo thleng leh ta, thlasik rim kan nam tran”, tih kha thinlungah a lo lang a, mitthlaah leiletlova buh hring dup mai kha a lo lang thin a, vawin-ah pawh chu ngei mai chu ka mitthlah a lo lang leh ta.

FIAMTHU

Mizote hi fiamthu duh tak hnam kan niin ka hria a, fiamthu duhtak e tiloin, fiamthuthawhthiamho kan en dan & kan biak dan te hi chin tam chi a ni loin ka hre bawk a. Eng hnam, eng ramah pawh, fiamthu thawh-mi hi mite tihlimtu leh thiam taka ram kalsiamtute anni deuh zel a. Hnampui zawkte chuan fiamthu thawh thiam-mi reng reng an ngaisang a, an thusawi ngaithla turin cheng tam tak sen pawh an inhuam a, an phu tawk chawimawina hlan pawh an hreh ngai lo a ni.

MIZO KHAWVEL THLIRNA Part-I

Mizo tih hi a chhuhna la reilo hle mahse, Mizo tih hian a huam hi a zau thawkhat viauin ka hria. Chu tih laiin mi thenkhatin Lusei/Lushai/Duhlian tawng hmang ho choh hi Mizo emaw ti kan la awm tlat a, Lusei/Duhlian tawng hmang velo lahin Mizo-ah kan inchhiar thei tlat lo mai hi kan ngaituah chian a ngai a ni. Mizoram, Manipur leh Burma a Mizo intite hi Lai(pawih), paihte, hmar, zophei, zotung, lusei,Mara,etc.. te kan ni a, kan chi leh kuang pui ngei Lusei/Duhlian tawng an hmang loh vanga Mizo-ah ka ngai lo tlat mai hi enge Mizo kan teh fung ni ta ang? Mahni tawngpeng te te nei ho pawh Lusei/Dulian tawng hmang zingah kan chipui ngeite Mizo-ah an lung awi a Mizo an in tih si chuan ngah nge Mizo chu kan nih lohna bik tur awm ang?

Ka pa thihcham hriatreng nan

Ka pa thihcham kum- 22 a tlinna ni vawin 19th, May, 2009 chu a lo ni leh der tawh mai. Kum-22 lai liam mahse, nikum lawk emaw tih mai hi a la awl a, a hranpain thu ka ziak hman lo a, nikum a pate ni a ka thu ziak kan dah a nge.

He hla thu hian ka rilru awm chu a hril chiang khawp mai.

Ka Nu Hmangaihna

Nute Ni 10th,May, 2009 chu a lo hnai leh tawh hle a. Khawvel pum-ah Nute Ni kan hman hun inang lo mahse, mi tam zawk hman ni chu a lo inherchhuak leh dawn ta. He ni-ah hian nu nei tawh lo tan zawng nunhlui ngai a, mittui tlakna ni a ni ngei ang. Pathian zarah Nu tih tur   ka la nei hi ka va vanneih tak em. Mi nu te angin; mifing leh miropui nilo mahse, kan unau tan chuan kan lei pathian kan rinchhan ber leh hmangaihna a min enkawlseiliantu a nih vangin, ka chhuang lo thei lo  a ni.

Ka nu hi Shan hnam-12 zing a Shan Gyi an tih (Shan common langauge a an  hmang chi) hi a ni a. Ka pi te lam hi Shan Saw Bua(Shan lal chi) an ni a. Buddhist sakhua vuan chhugkua a tang seilian a ni. Ka pi lungmawl vangin pawl-4 a pass a khawpui a school kal ngai chu ka piin a awih tlat lo a. Fa hniangber na na chu khaw dang a awm bo a awih lo a, “In lehkha zir te chu ngaihzawng lehkha thawn nan bak in hmang chuang lo, zir san vak vak a tul lo”, a tihvangin zirna run chu kai chak hle mahse kai thei loin a awm a. Keini a fate erawh tihian min hrilh thin a, “Ka naupan laiin zirna hi chhunzawm chak hlemahse, ka nuin a phal loh vangin kham lo takin ka chawlh san a, nangni chu theitawpin tan la ula, ro pek tur engmah kan nei lo a, in zirna hi in ro chu a nimai. In zir theihna turin theihtawp tan kan la ang”, an ti thin a. A sur a sa, khawlum khawvawt karah pawh chawl loin dawr a kai a, a rawn hawah kan thilzawrh tur siam leh kan ei tur siamin a mawng pawh hung hman loin hun a lo hmang thin a. Inah lehkha kan han en te hian , hna thawh tur tam hle mahse, kan zir thiamloh a hlauh vangin kan thawh ai tur zawng zawng aman a thawk thin a. Zirna kan han titha ve deuh te hian keini aimahin a lawm zawk thin a, kan pass man te thawmhnaw thar min lei sak a, ar te min talh sak a, chhungkua hlim takin pass lawmin chaw kan ei ho za thin a, ka nu min hmangaihna leh min duhsakna kha a va ropui tak em.

MIZOTE HRIATTUR PAWIMAWH

Mizo-te hi ram dang khaw dangah pawh awm mah ila, a awm chhun chhunte insuihkhawm a, pawl, fellowship, association, union,etc… din a in hmuhkhawm hi nuam kan ti a. Kan tawng pawh hi kan ngainain hnam dang kan kiang a awm teuh karah pawh mi-2 lek kan nih pawn mahni tawng a inbiak ching tak kan ni a. Kohhran chihrang hrang kan awm angin kan rin dan(doctrine) pawh a in ang lo hle a, kan dan leh kan kalphung pawh a inanglo hle a ni. Kan awmna ram  a dang a, kan chenna khua leh tui a dang angin kan nunphung sukthlek dan, kan tawngkauchheh, kan ngaihdan, ka thil tih dan, kan duh zawng,etc.. te a dang avang hian a huho a kan awmhian buanna neuh neuh rilru inhmuhlohnate hi a awm duh a, chung tiang a kan buaina chu engte nge, engtin nge kan tih ang? tih hi ngaituah ho a ngai hle a ni.